Μουσταφά Ντελή πασάς ο “Γκιριτλής” -Κρητικός-: Μια προσωπικότητα από αυτές που προσφέρονται για μελέτη

 

Της Ρίκης Ματαλλιωτάκη

Ήταν Αλβανικής καταγωγής αλλά τον αποκαλούσαν Γκιριτλή, δηλαδή Κρητικό, και μάλιστα πρώτη από τις συζύγους του αναδείχτηκε μια μικρή σκλάβα από το χωριό Σκουλούφια Ρεθύμνου, η πανέμορφη Ελένη Βολονάκη, η οποία είδε έναν από τους γιους της, το Βελή Πασά, Γενικό Διοικητή Κρήτης (1856-58)

Ο πρώτος εργοστασιάρχης του Νομού Λασιθιίου το 1910

 

Γράφει η Ρίκη Ματαλλιωτάκη

Ο Πετσαλάκης Γιάννης ή Πετσαλό- Γιάννης, όπως τον ήξεραν όλα τα γύρω χωριά του Μεραβέλλου -1873-1960- ασχολήθηκε από μικρός με το εμπόριο χοιρινού. Έχτισε ένα μαγαζί στο Σίσι ενώ ταυτόχρονα διατηρούσε και στο Βραχάσι  ένα μεγάλο μπακάλικο.

Κυβέλη Σεργίου: Η Μεγάλη Κρητικιά Κατάσκοπος του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου

Της Ρίκης Ματαλλιωτάκη       

 

Το όνομα Κυβέλη Σεργίου, μέχρι τουλάχιστον  τη δημοσίευση του ομώνυμου βιβλίου του συντοπίτη μας συγγραφέα και ερευνητή Αντώνη Σανουδάκη, ήταν σχεδόν άγνωστο όχι μόνο στους νεώτερους  αλλά και σ΄ αυτούς  της Κατοχής και της Αντίστασης που βρίσκονταν εν ζωή τότε που ο συγγραφέας άρχισε να συλλέγει τα στοιχεία του.

Γιώργης Σφακιανάκης ή Αβυσινός: Ο Γητευτής του βιολιού

Της Ρίκης  Ματαλλιωτάκη

Γεννήθηκε  το 1931 στο Σκαλάνι  Ηρακλείου, ένα μικρό  χωριό ούτε δέκα χιλιόμετρα μακριά από το κέντρο της πόλης και  μόλις στα δεκατέσσερα του έπαιζε βιολί στο καφενείο του πατέρα του ενώ δεν είχε περάσει μια δεκαετία και στο ίδιο μέρος  είχε ήδη αποκτήσει το δικό του μαγαζί  όπου για χρόνια διασκέδασε όσο κανείς  κόσμο και κόσμο  με το βιολί του.

Παναγιώτης Νικούσιος ή Μαμωνάς: Ο Δραγουμάνος της Μεγάλης Πύλης που αγόρασε την εκκλησία του Άγιου Ματθαίου

 Επιμέλεια κειμένου Ρίκη Ματαλλιωτάκη

Όταν οι Τούρκοι κατέλαβαν τον Χάνδακα, το 1669 μ.Χ., και η μία μετά την άλλη οι εκκλησίες της πόλης άρχισαν να μετατρέπονται σε μουσουλμανικά  τεμένη, ο Παναγιώτης Νικούσιος , ο Μεγάλος Δραγουμάνος- διερμηνέας- της Μεγάλης Πύλης που συνόδευε τον Κιοπρουλή στην είσοδο του στην κατακτημένη πόλη,  αγόρασε τον ναό του Αγίου Ματθαίου, έναν από τους παλαιότερους και σημαντικότερους σωζόμενους ναούς της πόλης του Ηρακλείου, καθώς η ύπαρξή του είναι άμεσα συνδεδεμένη με την ιστορία της, και στην συνέχεια τον εκχώρησε στους Σιναϊτες μοναχούς. ΔΕΙΤΕ ΕΔΩ

Ο γιατρός Γεώργιος Τρανταλίδης και τα κληροδοτήματα του που στοιχειώνουν σε Ρέθυμνο και Ηράκλειο

Επιμέλεια κειμένου Ρίκη Ματαλλιωτάκη

 Ο Γεώργιος Τρανταλίδης (1891-1947), με καταγωγή από τον Άη Γιάννη Αγίου Βασιλείου υπήρξε από τους διαπρεπέστερους χειρούργους-γυναικολόγους της Κρήτης. Είχε σπουδάσει στο Παρίσι και διατηρούσε άριστες σχέσεις με τους τοπικούς παράγοντες του Ηρακλείου. Δεν έκανε δική του οικογένεια και επένδυε τα κέρδη του από την ιατρική σε αγορά γης, κυρίως, μέσα από πλειστηριασμούς.

Δούκας Μποφώρ: Μια ηρωική μεν, άγνωστη δε, προσωπικότητα της Κρητικής ιστορίας

 

Επιμέλεια κειμένου Ρίκη Ματαλλιωτάκη

Γεννημένος το 1616 στο Παρίσι, ο François de Vendôme, Duc de Beaufort (ο Δούκας του Μποφώρ) συγγενής του βασιλιά Λουδοβίκου ΙΔ΄ και Μεγάλος Ναύαρχος της Γαλλίας, ακολούθησε μια πολυτάραχη διαδρομή, εξορίες, αλλά και σημαντικές στρατιωτικές επιτυχίες. Το καλοκαίρι του 1669 έφθασε στην Κάντια με τον βαθμό του Μεγάλου Ναυάρχου μαζί με τον Δούκα του Ναβάιγ, δύο στρατηγούς. αρκετά πλοία και περίπου 6.000 στρατιώτες, προκειμένου να ενισχύσει την άμυνα του Χάνδακα, Η Γαλλική αρμάδα έφτασε στο Χάνδακα στις 19 Ιουνίου του 1669 και η μάχη αυτή των Γάλλων ήταν η τελευταία μάχη που δόθηκε στον Χάνδακα πριν την παράδοση του στους Τούρκους τον Σεπτέμβριο του 1669 μετά από την 21χρονη πολιορκία του.

Δομίνικος Θεοτοκόπουλος: Ο Έλληνας!

Επιμέλεια κειμένου Ρίκη Ματαλλιωτάκη

ΤΟ ΞΕΚΙΝΗΜΑ: Γεννήθηκε  το 1541 στο Βενετοκρατούμενο Χάνδακα, το σημερινό Ηράκλειο Κρήτης, που όμως σε αντίθεση  με όλες τις υπόλοιπες, τουρκοκρατούμενες περιοχές της Ελλάδος,  εκείνη την εποχή  ήταν κέντρο  πολιτιστικής κίνησης και ανάπτυξης αφού το εξαγωγικό εμπόριο ανθούσε και οι σχέσεις του νησιού με την Ευρώπη απλώνονταν όχι μόνο σε εμπορικό επίπεδο  αλλά και στον πνευματικό και καλλιτεχνικό τομέα..

Παπα-Τζιρίτης (Ευάρεστος Ταμιωλάκης): Ο παπά- δρομέας σιδηροδρομικής ταχύτητος …

Επιμέλεια κειμένου Ρίκη Ματαλλιωτάκη

 «Ήθελα να μουνα ταχύς  σαν τον Παπα-Τζιρίτη σε δυο λεπτά να γύριζα ολόκληρη την Κρήτη».

«Oνομάζεται παπά Mανόλης, η παπα Tζιρίτης κατ’ ονοματοποίηση της εκτάκτου ιδιότητας αυτού του τρέχειν ήτοι τζιριτάν, κατά την Kρητικήν φρασεολογίαν, θαυμασίως. Kατοικεί εις το χωρίον Kασάνους της Πεδιάδος, η δε αντοχή του αμιλλάται προς την τατύχητα αυτού, αυξανόμενη κατά λόγον ευθύν και κατά αριθμητικήν πρόοδον, προς την διάρκειαν του δρόμου τον οποίον διανύει.» έγραφαν οι εφημερίδες της εποχής…

Λέων Καλλέργης : Ο εθνομάρτυρας της -κατά των υπόλοιπων μελών της- φιλοβενετικής οικογένειας των Καλλεργών

 Γράφει η Ρίκη Ματαλλιωτάκη

Όταν άρχισα να ασχολούμαι πιο συστηματικά με το κάθε τι που αφορά την ιστορία του τόπου μας-όχι αυτήν που μας μαθαίνουν στα σχολεία φυσικά, αλλά την άλλη, την ουσιαστική- την οικογένεια Καλλέργη την συνάντησα για πρώτη φορά ανάμεσα στους δώδεκα αρχοντόπουλους  που έστειλε ο Αυτοκράτωρας Αλέξιος ο  Α΄ ο Κομνηνός για να  εδραιώσει την βυζαντινή επιρροή στο νησί αμέσως μόλις ο Νικηφόρος Φωκάς ανακατέλαβε την Μεγαλόνησο από την 135 ετών Αραβική σκλαβιά.

Βιτσέντζος Κορνάρος: Ο ποιητής του Ερωτοκρίτου

Επιμέλεια κειμένου Ρίκη Ματαλλιωτάκη

Βιτσέντζος είν’ ο ποιητής και στη γενιά Κορνάρος,

που να βρεθεί ακριμάτιστος όντε τον πάρει ο Χάρος.

Ένας από τους μεγαλύτερους ποιητές όλων των εποχών, ο Βενετικής καταγωγής μα εξελληνισμένος σαν πολλούς άλλους Ιταλούς, Βιτσέντζος Κορνάρος, γεννήθηκε στο χωριό Πισκοκέφαλο Σητείας από τον φεουδάρχη γαιοκτήμονα Ιάκωβο Κορνάρο και Ζαμπέτα την (Ελισάβετ) του ποτε Ιωάννη Demezzo του Μάρκου.

Αντωνούσα Καστανάκη και Αννα Κοντογιάννη: Γυναίκες που στις Κρητικές επαναστάσεις φόρεσαν βράκες και ζώστηκαν το καριοφίλι και τους αποδόθηκαν τιμές οπλαρχηγού!

Επιμέλεια κειμένου Ρίκη Ματαλλιωτάκη

Στο πρόσωπο τους αστράφτει όλη η ασκλάβωτη και αγωνιστική γυναικεία Κρητική ράτσα...

Μάρκος Μουσούρος : Ο Ηρακλειώτης λόγιος, δάσκαλος του Έρασμου

Επιμέλεια κειμένου Ρίκη Ματαλλιωτάκη

Ο Μάρκος Μουσούρος(1470, Ηράκλειο – 24 Οκτωβρίου 1517, Ρώμη) ήταν Έλληνας λόγιος, εκδότης, άνθρωπος των γραμμάτων κι ένας από τους σημαντικότερους φιλολόγους της Αναγέννησης για τον οποίο ο Έρασμος, που υπήρξε μαθητής του, έγραψε: «...άνδρας πολυμαθέστατος και πανεπιστήμων, κλειδοκράτωρ της ελληνικής γλώσσας και θαυμάσιος ειδήμων της λατινικής φωνής...»

Η τραγική φιγούρα της Κρητικιάς ηθοποιού Ελένης Παπαδάκη που δολοφονήθηκε από την «λαϊκή αστυνομία» του ΚΚΕ

 

Επιμέλεια κειμένου Ρίκη Ματαλλιωτάκη

«...Τους διέταζα να γδυθούν κι ύστερα τους έβαζα να γονατίζουν στο χώμα και να σκύψουν το κεφάλι πάνω σε μεγάλες πέτρες, που είχα αραδιάσει έξω από τα διυλιστήρια της Ούλεν. Τότε έπαιρνα ένα τσεκούρι και τους έδινα μια τσεκουριά πίσω στο κεφάλι και αν δεν τους αποτελείωνα με την πρώτη, τους έδινα και δεύτερη και τρίτη ώσπου «να τα βροντήξουν». Άλλα παλικάρια, όπως ο Τζογανάκος και ο Μακαρονάς, τους έδιναν μερικές μαχαιριές στην καρδιά και κατόπιν ερχόταν αλλουνού η σειρά.  Όταν κουραζόμουν, έπαιρνε άλλος τη θέση μου...». 

Στέφανος Λιόλιος Δήμιος - Σφαγέας - "Αγωνιστής" του ΚΚΕ

Καπετάνισσα Μαριγώ Λαμπράκη ή Καζαντζοπούλα: Η Αρχανιώτισσα που έμπαινε στο Κάστρο με κοιλιά τάβλα κι έβγαινε με κοιλιά φουσκωμένη από φυσίγγια και ψεύτικα στήθια με πυρομαχικά.

 

Γράφει η Ρίκη Ματαλλιωτάκη

Το όνομα της καπετάνισσας Μαριγώς είναι άγνωστο στον κόσμο του διαδικτύου… βλέπεις, δεν υπήρξε ούτε τηλεπερσόνα ούτε ροκ σταρ, ούτε τέλος πάντων κάτι από όλα αυτά που ανεβάσουν την δημοτικότητα σήμερα, υπήρξε μια γυναίκα που πολέμησε για τον τόπο της σεμνά κι αθόρυβα, αρνούμενη μάλιστα ως και την σύνταξη που πήγε να της προσφέρει το κράτος για τις υπηρεσίες της

Ιωάννης Μαρκάκης ή Ξωπατέρας: Ο καλόγερος, Χαΐνης-επαναστάτης, ο θρυλικός τιμωρός των Τούρκικων εγκλημάτων

Επιμέλεια κειμένου Ρίκη Ματαλλιωτάκη 

Πουλιά μην κελαηδήσετε Σάββατο ως Δευτέρα, γιατί τον εσκοτώσανε Τούρκοι τον Ξωπατέρα. Μηδέ στην Κρήτη ακούστηκε μηδέ στην Ιγγλετέρα, να πολεμήσει την Τουρκιά ωσάν τον Ξωπατέρα. Σαν ήθελε στο Τοπαλτί να κατεβή μια ώρα, μικρούς μεγάλους την Τουρκιά την μάζευε στη χώρα. Ένα πρωί σηκώθηκε στον κάμπο κατεβαίνει,κι επτά αγάδων κεφαλές επήρε εις το χέρι...

Χατζημιχάλης Γιάνναρης: Ο Κρητικός «μαύρος διάβολος»

Επιμέλεια κειμένου Ρίκη Ματαλλιωτάκη

Για τους Τούρκους κατακτητές ήταν ο «καρά σεϊτάν», δηλαδή ο μαύρος διάβολος. Η ηρωική μορφή του Χατζημιχάλη Γιάνναρη, κυριάρχησε στρατιωτικά σ’ όλες τις επαναστάσεις από το 1866 μέχρι και την απελευθέρωση το 1913.Διαδραμάτισε σοβαρό πολιτικό ρόλο στα χρόνια της αυτόνομης Κρητικής Πολιτείας.

Ιωσήφ Βαλέστ ή Βαλέστρας: Ο Γάλλος φιλέλληνας που γεννήθηκε στα Χανιά και σκοτώθηκε πολεμώντας ηρωικά έξω από το Ρέθυμνο

Επιμέλεια κειμένου Ρίκη Ματαλλιωτάκη

Γάλλος αξιωματικός, φιλέλληνας, «ή μάλλον ειπείν Έλλην», όπως γράφει ο ιστορικός της Ελληνικής Επανάστασης Ιωάννης Φιλήμων, ο  Ιωσήφ Βαλέστ (Joseph Balestra) ή Βαλέστας, ή Βαλέστος ή Βαλέστρας, γεννήθηκε το 1790 στα Χανιά από Κορσικανικής καταγωγής πατέρα που διέμεινε στο νησί για εμπορικούς λόγους. 

Η χυμώδης και πανέμορφη Κρητικοπούλα Αμαλία Χατζάκη γνωστή ως Ίλυα Λιβυκού

 

Την γνωρίσαμε όλοι-οι περισσότεροι τουλάχιστον- μέσα από τις ταινίες της στον αξέχαστο παλιό κινηματογράφο, την γνωρίσαμε ως την μόνιμη σύντροφο-και στο πανί και στη ζωή- του μεγάλου μας κωμικού Βασίλη Λογοθετίδη, λίγοι όμως γνωρίζουν πως η πανέμορφη και φινετσάτη τούτη γυναίκα, θηλυκό ως τ’ ακράνυχα της, ήταν Κρητικιά και γεννήθηκε  ως Αμαλία Χατζάκη στο Ηράκλειο Κρήτης το 1919.Η φλογερή αυτή Κρητικοπούλα  ήταν μια γνήσια γυναίκα με αγωγή που δεν προκάλεσε ποτέ με τη συμπεριφορά ή τα καμώματά της ακόμα και τον καιρό που μεσουρανούσε ως νεαρή πρωταγωνίστρια δίπλα στο μεγαλύτερο, τότε, όνομα της ελληνικής κωμωδίας. Ας την θυμηθούμε λοιπόν ξανά μέσα από μερικές φωτογραφίες της.

                                                                                    Ρ.Μ.

Μαρίνος Τζάνες Μπουνιαλής (Ρέθυμνο 1613 - 1686) : Ο ποιητής του Κρητικού Πολέμου

Επιμέλεια κειμένου Ρίκη Ματαλλιωτάκη

 Ο Μαρίνος Τζάνε Μπουνιαλής γεννήθηκε στο Ρέθυμνο, έζησε περίπου μεταξύ 1620 και 1685 και το βενετικό του όνομα δείχνει ότι ήταν μάλλον απόγονος ξεπεσμένης βενετικής γενιάς που είχε εξελληνιστεί και ως προς το δόγμα ήταν ορθόδοξη,